Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ ΑΛΛΑ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ

Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ ΑΛΛΑ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ

(Καθηγητές & Φιλόσοφοι)

1. Νομίζω πώς μπορώ νά διακρίνω μέ σαφήνεια δύο είδη πνευματικών κειμένων: Εκείνα των Δασκάλων, καί εκείνα των Δημιουργών Στοχαστών, δηλαδή των Φιλοσόφων κατ εξοχήν. Η σκέψη μου σχετικά μέ τά κείμενα αφορά στή Φιλοσοφία, άν καί θά μπορούσε νά προσαρμοστή καί σ’ άλλους κλάδους τής Επιστήμης.
2. Εδώ άς σημειωθή ότι ανεξάρτητα μέ τίς κρίσεις πού επιθυμώ νά εκφέρω, διατηρώ πλήρη συνείδηση καί εκτίμηση της σπουδαιότητας τού λειτουργήματος των Δασκάλων της Φιλοσοφίας.
3. Ωστόσο αυτό πού μ’ ενδιαφέρει εδώ, καί σάν απολογία γιά εκείνους πού μέ τιμούν διαβάζοντας τά κείμενά μου, είναι νά διευκρινίσω κάθε σύγχυση πού μπορεί νά προκύψη σχετικά μέ τό τί μπορεί κανείς νά προσδοκά από τά δύο αυτά είδη κειμένων.
4. Όταν κανείς προμηθεύεται τά γραπτά ενός «Δασκάλου» (δηλαδή ενός Πανεπιστημιακού Καθηγητού της Φιλοσοφίας), έχει στό νού του ωρισμένα πράγματα πού τά ζητά σαν προϋπόθεση· προϋπόθεση πού ακριβώς τον παρορμά νά αγοράση ή να προμηθευτή τά κείμενα ενός τέτοιου ανθρώπου.
5. Τι ζητά λοιπόν; Πιστέυω πώ αυτό πού ζητά ή πού θα ώφειλε να ζητά κάνοντας μια τέτοια εκλογή, είναι η Συστηματική Πληροφόρηση σε πρώτη φάση και πρό πάντων αυτή, έπειτα δε η άντληση ερεθισμάτων και τέλος, σε κάποιο μέτρο, τό ξεκίνημα σε πρώτο βαθμό του προβληματισμού.
6. Αυτός ο προβληματισμός είναι φυσικό επακόλουθο των ερεθισμών πού ενδέχεται να παραχθούν απ’ την συστηματική πληροφόρηση του αναγνώστη. Ερεθισμός και προβληματισμός δεν σημαίνουν τίποτε άλλο παρά την αρχή του Ενδιαφέροντος, της Αγάπης για την Φιλοσοφία.
7. Στην περίπτωση πού τέτοιοι ερεθισμοί δεν παραχθούν, τότε είτε ο Αναγνώστης πρέπει να συνειδητοποιήση ότι είναι καιρός να εκλέξη άλλο θέμα, γιατί το ενδιαφέρον του για την Φιλοσοφία ήταν περισσότερο περίεργο και λιγώτερο ώριμο, είτε, αλλά τούτο είναι το λιγώτερο πιθανό, ο Δάσκαλος είναι φτωχός σε μέσα έκφρασης ή πάντως το κείμενό του είναι περισσότερο σκοτεινό απ’ όσο θά άντεχε ο σκοπός της γραφής του.
8. Το κυριώτερο λοιπόν στοιχείο στα κείμενα των Δασκάλων είναι η Συστηματική και Υπεύθυνη Πληροφόρηση δηλαδή η αναφορικότητα. Γι’ αυτό ανάλογα με την περίοδο, την Σχολή ή την γεωγραφική περιοχή πού εξετάζουν (Ευρώπη Ασία κ.λ.π.), οφείλουν να θεμελιώνουν ιστορικά τά κείμενά τους και να περιέχουν αρκετές και ισόρροπες συγκριτικές αναφορές και παραπομπές στους διαφόρους Φιλοσόφους καθώς επίσης και σε όμοιους καθηγητές και ιστορικούς της Φιλοσοφίας.
9. Μπορώ ίσως να πω πώς διαφορετικά απ’ τον Φιλόσοφο, στον Καθηγητή είναι το εύρος πού προέχει παρά το αναλυτικό βάθος ή ο συστηματικός διερευνητικός στοχασμός. Η έρευνα του βάθους αφορά στους Φιλοσόφους, μια και αυτοί ασχολούνται πάντα με την διατύπωση κρίσεων.
10. Ώστε η αναφορικότητα, η ιστορικότητα, οι παραπομπές, οι συγκριτικές παρουσιάσεις και παραθέσεις, αποτελούν ουσιαστικά στοιχεία των κειμένων αυτών, όσο και η ευθύνη για την ακρίβεια και την μεγαλύτερη δυνατή αντικειμενικότητα.
11. Είναι δηλαδή τά στοιχεία αυτά αυτό πού συνιστά την Καθηγητική αποστολή. Και είναι ακριβώς αυτά πού κανείς προσδοκά όταν προμηθεύεται ένα τέτοιο βιβλίο και εναποθέτει σ’ αυτό την εμπιστοσύνη του.
12. Η αναμφισβήτητη ωφέλεια αυτών των βιβλίων είναι αφ’ ενός η μεγάλη εισαγωγική αξία πού έχουν ως προς τά καθαυτό φιλοσοφικά κείμενα και αφ’ ετέρου το ότι προσφέρουν απ’ τήν αρχή όλο σχεδόν το εύρος της ορατότητας του ιστορικού προβληματισμού.

Το τελευταίο είναι ένα πεδίο μέσα στο οποίο τά ιδιαίτερα και ειδικά φιλοσοφικά κείμενα αποκτούν την στερεοσκοπική τους διάσταση, την σημασία τους και προπάντων γίνονται συνειδητά, ζωτικά και αναγκαία.

13. Αντίθετα με την κατηγορία πού μόλις αναφέρθηκε, τά κατ’ εξοχήν φιλοσοφικά κείμενα δεν συνιστώνται από τά στοιχεία πού σημειώσαμε για τά καθηγητικά κείμενα. Αυτό δεν σημαίνει ωστόσο ότι αποκλείεται κανείς να συναντήση τά στοιχεία αυτά και στα φιλοσοφικά κείμενα.
14. Μόνο πού στην τελευταία περίπτωση, μιά τέτοια αναφορά χρησιμοποιείται απ’ τ’ον Στοχαστή όχι για την σκοπιμότητα της μετάδοσης της γνώσης, της μάθησης, αλλά σαν αφετηρία ή αφορμή για την τοποθέτηση μιας σκέψης, μιας κρίσης, μιας διαφωνίας, για την τοποθέτηση μιας νέας θέσης ή ακόμα και για λόγους λογοτεχνικούς όπως η έμφαση.
15. Δηλαδή η αναφορικότητα δεν αποτελεί συστατικό στοιχείο (…SINE QUA NON) πού συντελεί στην φιλοσοφική λειτουργικότητα. Αντίθετα εδώ, για την λειτουργική δομή του Φιλοσόφου η ακαδημαϊκή αναφορά είναι σαν περιστατικό τυχαίο ή ακόμα και διακοσμητικό, σαν μια τεχνοτροπία του λόγου, ένα μέσο έκφρασης· δεν είναι δηλαδή ένας ουσιαστικός παράγων, ένας όρος για την φιλοσοφική ανάλυση.
16. Θα μπορούσε, για παράδειγμα, όλες οι ιστορικές αναφορές του φιλοσόφου να υποκατασταθούν, χωρίς ουσιαστική ζημιά, με υποθετικές αντί πραγματικές αναφορές, με μόνη εξαίρεση, όταν το θέμα της ανάλυσής του, άπτεται άμεσα ή έμμεσα της ιστορίας και για τόσο διάστημα όσο άπτεται.
17. Πρέπει να σημειωθή ότι εδώ μιλάμε για κείμενα και όχι για ανθρώπους. Δηλαδή τίποτε δεν εμποδίζει ένα Καθηγητή ή ιστορικό της φιλοσοφίας να είναι και ασκητής της Σκέψης και να γράφη ξεχωριστά βιβλία με τά οποία να επεξεργάζεται φιλοσοφικά προβλήματα, πράγμα πού διακρίνεται σχετικά εύκολα απ’ τό θέμα του τίτλου και τά περιοεχόμενα (π.χ. ο Martin Heidegger).
18. Για την Φιλοσοφία αυτό πού είναι ουσιαστικό καί αναγκαίο είναι η συστηματική σκέψη, η επεξεργασία των προβλημάτων, η Συνειδητότητα, η Κρίση, η ανάγκη γιά περισσότερη όραση πνευματική, η συνειδητότερη ύπαρξη, η Κατανόηση, είναι δηλαδή το αναλυτικό βάθος, η επιφορά της διαύγειας και όχι το εύρος της παράθεσης των πληροφοριών, πού την συνιστά.
19. Ακόμα η Φιλοσοφία είναι ανάλωση – καύση διά μέσου τής εντατικής σκέψης, των σκιερών οντικών ορμών πού αναδεύουν μέσα μας και ο μ’ αυτό τόν τρόπο μετασχηματισμός τους σέ συνείδηση.
20. Τό Φιλοσοφείν είναι ανάγκη καί γιά τούτο δέν μπορεί νά νοείται μόνο σάν θεατής του “πραγματικού”, του “περιέχοντος”, μά σάν ασκητής καί μέτοχος τής ουσίας του. Αφορά επίσης στήν επεξεργασία των προβλημάτων γνώσης, κριτικής της, καί μεθόδου, προβλημάτων αξιολογίας, ηθικής, αισθητικής, καί πάνω απ’ όλα προβλημάτων της Ύπαρξεως, τού Όντος στο σύνολό του ως τοιούτου.
21. Το τελευταίο αυτό πρόβλημα της Ύπαρξης ή του Όντος αποτελεί τον άξονα, τον πρωταρχικό όρο της ουσιαστικής αποστολής της Φιλοσοφίας, πού μ’ αυτό τόν τρόπο πετυχαίνει γιά την φιλοσοφούσα ύπαρξη μια δυναμική μεταβολή, έναν μετασχηματισμό του δυνητικού περιεχομένου της σε ενεργό Συνείδηση.
22. Αυτό σημαίνει ελευθερία γιά τήν Υπόσταση, υπέρβαση της ανθρώπινης έννοιας της αγωνίας της, ταύτιση της βούλησης της μέ τό Είναι χωρίς αντίσταση ή δισταγμό, μ’ αυτό δηλαδή πού είναι αληθινά Αναγκαίο. Τούτο πάλι σημαίνει την άρση κάθε παρεξήγησης, πού έστεκε πηγή εναγώνιας δυσαρμονίας.
23. Η Φιλοσοφία εξετάζει τά προβλήματα της γνώσης, η επιστομολογίας, όπως και εκείνα της Συνειδησιολογίας αν και η ίδια δεν πρέπει να θεωρηθή σαν γνώση αλλά σαν συνείδηση. Το φιλοσοφείν, η Φιλοσοφία, είναι η ίδια η ορμή της Συνείδησης.
24. Ανεξάρτητα απ’ τις λύσεις και απαντήσεις ( σταπροβλήματα) πού μπορεί να εισορμούν στην φιλοσοφική έμπνευση, ένας αληθινός καταιγισμός από ερωτήματα πέφτει πάνω σε κάθε μια απ τίς απαντήσεις χωριστά υπερπολλαπλάσιος απ’ τις απαντήσεις.
25. Από τούτο και μόνο, πού είναι χαρακτηριστικό σε κάθε γνήσιο φιλοσοφικό πνεύμα, γίνεται φανερό πώς η φιλοσοφία δεν αποσκοπεί στην γνώση, δεν ζητά την συσσώρευσή της, γιατί ο ρυθμός ερωτήσεων πάνω σε κάθε απάντηση θα έδινε ένα γινόμενο αρνητικό πού πολλαπλασιάζει τά προβλήματα και τείνει να εξαφανίση την γνώση πού απελπισμένα ζητά μιά τάξη στό χάος. Όμως για να ερωτώ με τόση ορμή, σημαίνει ότι μπορώ καί βλέπω. Ερωτώ επειδή βλέπω! Δεν γίνεται να ερωτά κανείς με τόσο πλούσιο ρυθμό (καταιγιστικό), χωρίς πεδίο όρασης!
26. Η Φιλοσοφία λοιπόν δέν κατευθύνεται πρός τήν γνώση, αλλά πρός τό ΟΡΑΝ (βλέπειν), τήν έλλαμψη, τήν ενόραση. Αυτή η Ενόραση καταλήγει μέ τήν άσκηση του καθαρού φιλοσοφικού λόγου νά γίνη «Μαθηματική Ενόραση». Δηλαδή όχι μόνο νά βλέπη τήν αλήθεια άμεσα, αλλά να γνωρίζη και το Γιατί είναι έτσι καί δέν μπορεί νά είναι αλλοιώς με πλήρη Διαύγεια. Έτσι η σκέψη μας κερδίζει άλλη μια μεγάλη Διάσταση πάνω απ’ τον συνήθη νούν (είτε συγκεκριμένο είτε αφηρημένο Νοητικό), την Πέμπτη στην σειρά, πού ωνόμασα Λόγον, του νού ανήκοντος είς την τρίτην ως προς εμέ Διάστασιν. Όλες οι Διαστάσεις αναπτύσσονται στο συχνά αναφερθέν έργο «Είναι και Τρόπος», πού αν και γράφτηκε πρώτο (1968), φαίνεται πώς θα δημοσιευθή τελευταίο. Η Ενόραση εννοείται αποτελεί την Τέταρτην κατ’ εμέ πνευματική Διάσταση, μιά πάνω απ’ τόν Νού καί μιά κάτω απ’ τόν Λόγον ή Υπερνού, όπως τό fa ανάμεσον τού mi και του sol. Απ’ αυτή τήν νέα διάσταση, η Φιλοσοφία όταν την κερδίζη σημαντικά, μπορεί πιά νά βάλη μιά δική της τάξη στόν χαοτικό κόσμο της γνώσης.
27. Η Φιλοσοφία λοιπόν δέν είναι γνώση αλλά Συνείδηση, εκτός άν στήν γνώση δώσει κανείς μιά τέτοια έννοια πού νά ταυτίζεται μέ την Συνείδηση (μέ τό Κατανοώ, μέ τό Βλέπω) καί όχι εκείνη της ταξινόμησης των πληροφοριών.
28. Γι’ αυτό καί τά ερωτήματα της Φιλοσοφίας δέν είναι ερωτήματα, αλλά ποιότητα, επίπεδο συνειδητοποίησης, καί γιά τόν ίδιο λόγο οί απαντήσεις της Φιλοσοφίας δέν είναι απαντήσεις, αλλά αποκαλύψεις στήν Συνείδηση, ελλάμψεις, δηλαδή μια δύναμη Όρασης. Η Φιλοσοφία δεν ερωτά απλά. Αλλά διερωτάται! Η ερώτηση (περιέργεια) οδηγεί στην πληροφόρηση. Η διερώτηση όμως, οδηγεί στην λειτουργία της Αποκάλυψης εντός μας· μιάς όρασης πού αποτελεί ιδιωτικό γεγονός, ένα βίωμα, έναν μεταφυσικό εμπειρισμό.
29. Στην αρχή αυτού του δοκιμίου ανάφερα πώς ενδιαφέρομαι γι’ αυτή την διευκρίνιση μεταξύ των κειμένων «και σαν απολογία». Μέ τήν έκφραση αυτή είχα στο νού μου την αποσαφήνιση των προσδοκιών εκείνων πού διαβάζουν δικά μου κείμενα και άλλων ανθρώπων της ίδιας με μένα φύσης. Πιστεύω πώς πρέπει ήδη να έχη γίνει σαφές ότι ανήκω στην δεύτερη κατηγορία συγγραφέων, σ’ αυτήν δηλαδή των Φιλοσόφων και όχι των Καθηγητών ή ιστορικών της Φιλοσοφίας.
30. Αυτός λοιπόν πού παίρνει στα χέρια του ένα κείμενο κατ’ εξοχήν φιλοσοφικό, δε μπορεί να προσδοκά τη μάθηση, την ενημέρωση, την συστηματική πληροφόρηση, πού ίσως είναι καλό να έχει προηγηθή, αλλά μπορεί και πρέπει να προσδοκά βοήθεια στον ασκητισμό του. Δεν γίνεται δηλαδή να διαβάση ανάγνωση κανείς ένα φιλοσοφικό βιβλίο, πρέπει να συμπάσχη, να βασανιστή μ’ αυτό.
31. Για την ακρίβεια, κανείς φθάνει σ’ ένα φιλοσοφικό βιβλίο επειδή έχει ήδη βασανιστή σε κάποιο μέτρο με παρόμοια ερωτήματα, από ωριμότητα της ίδιας του της ύπαρξης, δηλαδή φθάνει κανείς από ανάγκη, κι όχι από περιέργεια.
32. Πρέπει λοιπόννά ζητά και να βρίσκη στα γραφόμενα ενός Φιλοσόφου ερέθισμα ισχυρό στην στόχαση του, γύμνασμα, όξυνση και εξώθηση της διεισδυτικής λειτουργίας της συνείδησής του, διερεύνηση και βάθυνση του ορίζοντα της κατανοητικής του δύναμης.
33. Τά καθαρά φιλοσοφικά βιβλία συνίστανται από σκέψη, δηλαδή από δυναμικές ζυμώσεις και όχι από αναφορικότητα, για τούτο και το αποτέλεσμα της «πάλης» μιάς συνείδησης, πού επικοινωνεί με το βιβλίο ενός φιλοσόφου, δεν πρέπει να αναζητηθή στην μνήμη του αναγνώστη, αλλά στις ιδιοτητές του, στήν αρετή του, δηλαδή στήν κρίση του καί στήν ηθική του υπόσταση, πού πρέπει νά έχουν θετικά μεταβληθή. Πρέπει δηλαδή να έχουμε αύξηση της κατανοητικής μας δύναμης, αυτής πού δημιουργεί τη Γνώση και όχι απλά να έχουμε αυξήσει τις γνώσεις μας.
34. Πρώτη, Μέση, Ανώτερη και Ανώτατη εκπαίδευση, καλλιεργούν, τροφοδοτούν καί οργανώνουν τήν μνήμη των σπουδαστών, και είναι αυτή τη μνήμη πού κρίνουν όταν τους εξετάζουν. Τούτο είναι βέβαια συνεπές, αφού η εκπαίδευση βασίζεται στην μάθηση, σπάνια δε η κατ’ εξαίρεση αφορά άμεσα στην Κρίση, στην δυνατότητα κατανόησης.
35. Το ότι η εκπαίδευση θεμελιώνεται στη Μάθηση αντί στην Κατανόηση ίσως είναι η ρίζα, όπως πιστεύω, της προβληματικής καί απογοητευτικής κατεύθυνσης της σύγχρονης εκπαίδευσης, πού έχει σαφώς απομακρυνθή από τήν σημαντική του όρου «Εκ- παίδευση», εκ-γύμναση, «παίδευση»-βασανισμός, ασκητική συμμετοχή.
36. Αντίθετα έχει σχεδόν ολότελα πλησιάσει προς το σκέλος πληροφόρηση, πού είναι μέν χρήσιμο, μά πού είναι μόνο η ύλη για την άσκηση – παίδευση. Αναρωτιέμαι λοιπόν άν η σύγχρονη παιδεία παράγει ικανούς πνευματικούς ανθρώπους ή τούς αφίνει στερημένους από αληθινές ιδιότητες, απλούς χρονικογράφους της Μόρφωσης.
37. Πιστεύω πώς το μωρό παιδί γεννιέται με το πάθος για κρίση και με την έμφυτη ανάγκη για κατανόηση. Οι ιδιότητες όμως αυτές ατροφούν και εκφυλίζονται σταδιακά καθώς ο νέος συμβιβάζεται σιγά – σιγά με το περιβάλλον και με την πνευματική νωθρότητα μέσα στην οποία μεγαλώνει και πού φαίνεται σαν να αδιαφορή για τον ζωτικό αυτό παράγοντα της αληθινής σημασίας της Γνώσης. Φυσικό επακόλουθο ήταν η Παιδεία να ακολουθήση τό κλίμα αυτό της πνευματικής νωθρότητας του ανθρώπου. Κατά τά άλλα η σημερινή Παιδεία κοπιάζει όσο ποτέ άλλοτε.
38. Ωστόσο είναι μια επίμονη αλλαγή στην ουσία της εκπαίδευσης, η μόνη δυνατότητα πού απομένει για να ανατραπή αυτή η κατάσταση. Δηλαδή ένα ξύπνημα της Παιδείας στην αλήθεια αυτής της διαπίστωσης: Ότι δηλαδή βασίζεται περισσότερο στην Μάθηση αντί στην Κρίση, περισσότερο στην πληροφόρηση αντί στην άμεση κατανόηση ιδιοτήτων πού έχουν την ικανότητα να δημιουργούν οι ίδιες την Γνώση, ενδογενώς, και να ξαναδιαπιστώνουν άμεσα οι ίδιες, όσες προτάσεις αληθείας προέρχονται απ’ έξω.
39. Υπάρχει προφανώς η εσφαλμένη άποψη ότι αυτή η σπουδή περί τήν πληρότητα της πληροφόρησης γίνεται από πίστη στήν τάξη καί μεθοδολογία της Επιστήμης. Αυτό πού συμβαίνει όμως είναι εντελώς αντίθετο πρός τήν πίστη στήν αληθινή επιστήμη. Γίνεται απλά ένας μηκυκασμός του ύφους της Επιστήμης καί όχι άσκηση αυτής της ίδιας της Επιστήμης, πού στήν ουσία της είναι η ισχυρή διανόηση.
40. Αντίστροφα απ’ ότι συνήθως πιστεύεται, είναι ο Διανοητής πού δημιουργεί τήν επιστήμη καί όχι η επιστήμη τόν διανοητή. Δηλαδή ένας Διανοητής είναι οπωσδήποτε καί επιστήμων, ακόμα κι αν δεν έχει σπουδάσει καμιά ιδιαίτερη επιστήμη επίσημα. Ενώ ένας επιστήμων, κατά τύπον, δεν είναι καθόλου αναγκαία καί Διανοητής.
41. Συμπέρασμα: Αληθινοί επιστήμονες είναι μόνο οι Διανοητές – δημιουργοί των επιστημών, της Γνώσης καί των Τεχνών. Οι υπόλοιποι «επιστήμονες» είναι απλώς χρήσιμα καί βοηθητικά αντίτυπα καί όχι πρωτότυπα των αληθινών.
42. Ωστόσο είναι αυτοί οι «υπόλοιποι» πού φράζουν καί κυριολεκτικά συντρίβουν με την πλειοψηφία τους καί βάζουν, άθελα τους ίσως, μύρια όσα εμπόδια στις λιγοστές εκείνες μεγαλοφυΐες πάνω στίς οποίες αργότερα, οι ίδιοι αυτοί εμποδιστές θα στηρίζωνται καί θά πληθαίνουν.
43. Ώστε πρέπει νά επιμείνουμε στην αλλαγή της κατεύθυνσης της Παιδείας από την αρχή της παιδαγωγίας της, όπου θά πρέπει νά επιδιώκεται μέ κάθε μέσο η ανάπτυξη του πνεύματος καί των ιδιοτήτων του, όπως η Κρίση καί η άμεση βιωματική κατανόηση – αντί νά δίδεται βάρος στην υδροκέφαλη διόγκωση των πληροφοριών, πράγμα πού είναι υπερφιαλισμός καί νόσος.
44. Θα πρέπει επίσης νά πάψη νά λέγεται «Ανώτατη Παιδεία», αυτή η βιομηχανική παραγωγή κωδικά πληροφορημένων ανθρώπων, πού μοιάζουν με διάτρητες προγραμματισμένες κάρτες, πού λέγονται «επιστήμονες» καί πού σ’ αυτούς έχουμε εμπιστευθή τίς τύχες της Ανθρωπότητας.
45. Η θλιβερή, ανισόρροπη, καί σχιζοειδής εικόνα πού κάθε τόσο παρουσιάζη η Ανθρωπότητα καί πού δυστυχώς θά ξαναπαρουσιάση τίς επόμενες δεκαετίες, δέν είναι λοιπόν τόσο ανεξάρτητη.
46. Τόσο σύγχρονα όσο καί παλαιότερα δεν στηριχθήκαμε ποτέ σέ αληθινές αξίες, αλλά σ’ ένα στείρο μιμητισμό αξιών πού αφίναμε νά πεθαίνουν αμέσως μόλις γεννιόντουσαν, πάντα βιαστικοί να εκπληρώσουμε τίς επιθυμίες μας χωρίς να βασανιζώμαστε γιά τό αν αξίζουν καί πόσο – σάν τά μικρά παιδιά. Επίσης γιατί η νοημοσύνη υπηρέτησε πάντα τή δύναμη καί όχι η δύναμη την Νοημοσύνη, πού είναι μια ανώτερη διάσταση της ίδιας δύναμης.
47. Δέστε ποιά είναι τά παιχνίδια πού παίζει η Ανθρωπότητα καί κρίνετε μόνοι σας τήν ηλικία της. Τήν δική μου γνώμη θά την δημοσιεύσω σ’ ένα άλλο μου δοκίμιο πού έχει τίτλο: «Η φιλοσοφία και η Ηλικία της Ανθρωπότητας».
48. Όσο γιά τίς πληροφορίες, κάθε ζωντανά πνευματικός άνθρωπος ενδιαφέρεται γιά πάσης φύσεως πληροφορίες από μόνος του· στό κάτω – κάτω μιά Πανεπιστημιακή Σχολή, σπάνια ξεπερνά τά 30 ή 40 κύρια βιβλία, ενώ ένας πνευματικός άνθρωπος πρέπει νά έχη μελετήσει καί επιθεωρήσει χιλιάδες τόμους καί δημοσιεύματα από δικό του ενδιαφέρον.
49. Αναγκαίο είναι λοιπόν ένα μίνιμουμ πληροφοριών κι ένα πλήθος βιβλιογραφίας γύρω απ’ το αντικείμενο της επιστήμης, κατά δέ τίς εξετάσεις η ευρύτερη πληροφόρηση του σπουδαστή πρέπει να θεωρήται προϋπόθεση καί υποχρέωση δική του καί νά διαφαίνεται πίσω απ’ την εκφορά των κρίσεων του.
50. Μ’ αυτή τήν έννοια ο σπουδάζων δέν είναι ανάγκη νά χάνη τόν πανεπιστημιακό του χρόνο στό νά του παραδίδωνται κυρίως πληροφορίες, αλλά προπάντων στό νά μαθαίνει νά σκέπτεται καί νά κρίνη μέ διαύγεια, γιά δέ τήν περισσότερη πληροφόρηση νά παραπέμπεται σέ σχετικά συγγράμματα, τά οποία νά αναζητά μόνος του και νά τά μελετά πέραν των χορηγούμενων.
51. Φανταστήτε πόση διαφορά θά είχε αν π.χ. ζητούσαμε από ένα σπουδαστή της Νομικής όχι νά μας πη αν ξέρει την α ή β περίπτωση του Δικαίου, αλλά να μας εκδόση δικαστική απόφαση πλήρως δικαιολογημένη πάνω σε περιστατικά πού θά τού δοθούν, τά οποία πρέπει νά εκτιμήση, αποφασίση, καί αιτιολογήση μέσα σέ τακτό χρονικό διάστημα. Τί θά μας ενδιέφερε τότε άν αντέγραφε ή άνοιγε βιβλία!
52. Μιλήσαμε γιά μόρφωση, άλλη λέξη πού δηλώνει και σημαίνει Μορφώνομαι: αποκτώ μορφή, δηλαδή λαξεύομαι, σχηματίζομαι, γίνομαι συνειδητός, συγκεκριμένος, ενεργός. Δηλαδή από αόριστος, ασυνείδητος και συγκεχυμένος, γίνομαι ωρισμένος, συνειδητός, σαφής, διαυγής, ωραίος.
53. Από χαώδης, ανεκδήλωτος, άτακτος, αφανής, άσχημος, γίνομαι κόσμιος, εκδηλώνομαι – προβαίνω – φανερώνομαι – υπάρχω, γίνομαι τακτοποιημένος, συνειδητός, καί τέλος από ά-σχημος γίνομαι εύ-σχημος, αποκτώ σχήμα, ευμορφαίνω, γίνομαι όμορφος. Οι έννοιες έχουν τόσο φθαρή από την αρχική τους έκβλυση…
54. Τά φιλοσοφικά κείμενα μοιάζουν σάν τά βιβλία των προσευχών, δέν είναι γιά νά διαβάζωνται μά γιά νά ασκούνται, νά βιώνωνται, είναι δηλαδή το στοιχείο της υπαρξιακής συμμετοχής πού αποδίδει τό περιεχόμενό τους, καί σέ μέτρο ευθέως ανάλογο, καί όχι η απλή είσοδος των λεκτικών εννοιών στήν μνήμη πού καταξιώνει τή σκοπιμότητα τέτοιων κειμένων. Αλλά γιά τό τί είναι Φιλοσοφία, όσο καί γιά κριτική στήν εκπαίδευση, θα επανέλθουμε σε χωριστά ομώνυμα δοκίμια.
55. Μένει μόνο νά διερωτηθούμε αν η Φιλοσοφία δέν είναι παρά μιά μετάλλαξη σ’ ένα υψηλότερο επίπεδο, σέ μιά ανώτερη διάσταση, μέ διαφορετικές λειτουργικές δομές, τής ίδιας παλαιότερης θρησκευτικής διάθεσης καί ανάγκης του πνεύματος· καί άν δέν βρίσκεται ταυτόχρονα πάνω στήν ίδια γραμμή, μέ εξαιρετικά σημαντική συγγένεια, μέ εκείνο τό αισθητήριο τής καλλιτεχνικής διάθεσης γιά δημιουργία.

Φιλοθεη 12.8.1978