ΠΑΡΑΔΟΣΗ: «ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΣ»

ΠΑΡΑΔΟΣΗ: «ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΣ»

Τοῦ Γεωργίου Δραγώνα

Περιοδικό ΑΕΡΟΠΟΣ, τεύχος 18, Μάρτιος 1998

1. Παράδοση συνηθίζουμε νά λέμε, ὅ,τι φτάνει, παραδίδεται ἤ καταλείπεται σέ μᾶς ἀπό τίς προηγούμενες γενεές, εἴτε τό δημιούργησαν αὐτές, εἴτε τό παρέλαβαν ἀπό ἀκόμη παλαιότερες.
2. Κάθε κλάδος ἀνθρώπινης δραστηριότητας ἔχει τή δική του παράδοση, ἀλλά παρατηροῦμε καί τό δικό της μῆκος ρίζας (βάθος).
3. Μέ τό τελευταῖο ἐννοοῦμε πώς, ἐνῶ ὑπάρχουν παραδόσεις πού ἕρπουν χιλιετηρίδες, ὅπως ἡ συνήθεια τῆς συζήτησης γιά τά πάντα στούς Ἕλληνες σέ δρόμους, σέ καφενεῖα καί σέ συμπόσια, ἤ σἀν τή δημώδη ποίηση σέ μᾶς καί σέ ἄλλους λαούς, ὑπάρχουν καί «παραδόσεις» πού μόλις ξεπερνοῦν τό μῆκος μιᾶς γεννεᾶς.1 Τά βραχύτερα τῆς γεννεᾶς στοιχεῖα εἶναι πιά συρμοί.
4. Ἄλλη παρατήρηση εἶναι πώς ὁρισμένοι κλάδοι δραστηριότητας παραδίδονται ὁλόκληροι, σάν τήν Ἐπιστήμη, πού σχεδόν οὔτε κρῖκος της δέν παραλείπεται (ἰδιαίτερα στίς «θετκές» κατηγορίες της), ἐνῶ ἄλλοι κλάδοι παραδίδουν πιό συμπυκνωμένες μορφές διδαχῆς ἤ μορφολογικά στοιχεῖα θυμιτικῆς ἔμφασης.

5.Ὅμως, παράδοση δέν εἶναι μόνο ὅ,τι παραδίδεται μέσα στίς πιό οἰκεῖες σημειολογίες, ὅπως τή γλώσσα, τή λαϊκή καί καλλιτεχνική ἔκφραση, τό χορό, τή λατρεία, τήν κοσμητική, τήν ἐνδυματολογία, τούς ρυθμούς, ἀλλά καί ὅ,τι παραδίδεται, ἔστω καί ἀσυνείδητα, μέσα ἀπό γλῶσσες πολύ λιγότερο κατανοητές, σάν τήν «Βιολογική» καί πολύ εὑρύτερα καί πλουσιότερα τήν «Αἰσθαντική», πού σ᾽ αὐτήν θά ἀναφερθῶ πιό κάτω.

6.Ἡ παράδοση εἶναι ἕνα εἶδος ἡλικίας, μιά συσσώρευση βιωμάτων πού μεταδίδονται μέ τή γνώση ἤ παρασταίνονται σκηνικά, μορφολογικά, μέ τελετουργία, μέ λατρευτικό τρόπο, μέ τίς ἁπλές τέχνες, τήν ὁμιλία, τό τραγούδι, τήν ἀνατροφή καί ἄλλες σημειοδοτήσεις.

7. Κάποιες φορές ἐννοοῦμε σάν παράδοση κυρίως τήν ἄγραφη, τό ἔθιμο, πού ἀνακλᾶται στόν προφερόμενο λόγο διά μέσου τῶν γεννεῶν.
8. Στά ἔθιμα πού ἔχουν σκηνικό χαρακτήρα, ὅπως οἱ χοροί, οἱ γιορτές, οἱ τελετές, τά σημεῖα, οἱ παραστάσεις (εἰκόνες) πού ἐπαναλαμβάνονται, ἐπιχειρεῖται μιά συμπύκνωση κι᾽ ἕνας ἀποσυμβολισμός βιωματικῶν μηνυμάτων. Σημαίνοντα μέ ὁδηγητικά ἴχνη καί χαρακτῆρες πού ἀποσκοποῦν στή μετάδοση, σέ πυκνή δομή, τῶν κατασταλαγμένων ἐμπειρισμῶν τῶν προγόνων στούς μεταγενέστερους ἤ τουλάχιστον στή διευκόλυνση τῆς ἀνάδυσης στό συνειδητό τῶν νεότερων, τῆς ἐμπειριστικῆς κληρονομιᾶς τοῦ ἀσυνειδήτου τους, μέ τή μορφή τῆς ἀναγνώρισης τήν κατάλληλη στιγμή, ἀπ᾽ τόν ἀποκαλυπτικό δρόμο τῆς ἔλλαμψης -τοῦτο κυρίως ὅταν ἀφορᾶ σέ ἀφηρημένους (πολύ συμπυκνωμένους) συμβολισμούς.
9. Εἶναι γι᾽ αὐτό πού βρίσκω ὅτι ἡ παράδοση εἶναι γιά ἕνα ἔθνος ὅ,τι ἡ ἡλικία γιά τό ἄτομο. Ἡ ἡλικία αὐξάνει μέ πόνο, ὁ πόνος εἶναι ἱερός καί διαμορφώνει, καί ὅ,τι ἀποκτιέται ἔτσι δέν γίνεται νά τό ἀρνιέσαι παρά μέ πόνους πάλι καί δοκιμασίες. Ἀλλά πάλι καί τότε δέν ἀρνιέσαι, ἀλλά εἶναι ἕνα σκαλί πού πάτησες γιά ν᾽ ἀνέβεις σ᾽ ἕνα ἄλλο.
10. Γιά μᾶς παράδοση δέν εἶναι τόσο αὐτή πού μνημονεύεται, ἀλλά αὐτή πού ὑπάρχει σάν ἰδιότητα στήν εὐαισθησία τοῦ ἀτόμου, αὐτή πού κουβαλᾶς μέσα στήν μορφή σου σάν ἀρετή, σάν κλίση καί σάν ἐνόρμηση.
11. Εἶσαι Ἕλληνας ὄχι τόσο ὅταν μετέχεις τῆς ἑλληνικῆς παιδείας, κατά πώς λέει ὁ Ἰσοκράτης, μά ὅταν λειτουργεῖς ἑλληνικά· καί λειτουργεῖς ἑλληνικά ὅταν ἐκδηλώνεις ἤ καί μόνο ἀγαπάς τίς ἑλληνικές ἀξίες καί ἄν αὐτές προηγοῦνται ἱεραρχικά γιά σένα. Ἐκτός καί ἄν παιδεία ὁ Ἰσοκράτης ἐννοοῦσε κυριολεκτικά τόν παιδεμό τῆς ψυχῆς πάνω στά ἑλληνικά ἀξιολογικά ἐρίσματα, πρᾶγμα πού φτάνει στό ἴδιο λειτουργικό ἀποτέλεσμα.
12. Ὡστόσο ἀπό λόγια σκοπιά δέν κρίνω ἀπαραίτητη μιά τέτοια ἑρμηνεία τῆς Ἰσοκρατικῆς ρήσης· δέν προκύπτει ἔγκυρα καί ἀναγκαῖα καί βέβαια δέν μπορεῖ νά προκύψει κατ᾽ εὐχήν.
13. Ἡ ἐκδηλωση ἤ ἀγάπη τῶν ἑλληνικῶν ἀξιῶν εἶναι γιά ἕναν Ἕλληνα ἡ μόνη ἀπόδειξη γιά τήν καθαρότητα καί τήν πιστότητα στίς ἰδιότητες τῆς φυλετικῆς του ὑπόστασης καί γιά τό ὅτι εἶναι ἕνας ζωντανός φορέας τῆς παράδοσής του.
14. Ἡ ἴδια ἐκδήλωση καί ροπή πρίς τίς ἑλληνικές ἀξίες, ἀποδείχνει, τήν “ἑλληνικότητα” καί γιά τόν ἄνθρωπο τῆς διεθνοῦς κοινότητας, μιά καί ἑλληνικότητα δέν εἶναι ἀξιολογία πατριωτική, ἀλλά πέρα γιά πέρα οἰκουμενική. Στο σημεῖο αὐτό τής “μετοχῆς” ὁ Ἰσοκράτης ἀληθεύει μέ ἀκρίβεια.
15. Εἶναι λοιπόν εὔλογο νά μέ ἐνδιαφέρει ἡ θέσπιση, συγκρότηση καί διατήρηση τοῦ ἄξονα τῆς ἑλληνικῆς ράχης, ἕνας κώδικας τῶν ριζικῶν ἑλληνικῶν ἀξιῶν τῆς ΑΚΜΗΣ.
16. Οἱ ριζικές αὐτές ἀξίες διαφορίζονται σάν ἀξίες τῆς Ὑπόστασης – Ὕπαρξης – Ὀντότητας τοῦ ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ὅπως τίς ὀνόμασα, σέ διάστιξη πρός τίς ἀξίες τῆς ἑλληνικῆς προσωπικότητας (ἐξωτερικός χαρακτήρας). Οἱ τελευταῖες φαίνεται νά διαγράφονται καλά στήν φυσιογνωμία τοῦ Ὁμηρικοῦ ἥρωα Ὀδυσσέα.
17. Σάν ὑπόσταση-ὕπαρξη τοῦ ἀνθρώπου ἔχω ἤδη, σέ ἄλλες ἐργασίες2, ὁρίσει ἁπλά τή σχέση τοῦ ἀνθρώπινου σώματος μέ τό ΕΙΝΑΙ. Ἡ ἁπλοποίηση αὐτή προκύπτει ἀπό μία πολυπλοκότερη διαδικασία σχέσεων, πού δέν εἶναι ἀπαραίτητη τώρα στό θέμα μας.
18. Σάν Ὑπόσταση Ἐθνική τώρα, ὁρίζουμε, μεταφερόμενοι ἁπλᾶ σέ κλίμακα μεγέθους, τήν σχέση τοῦ φυλετικοῦ σώματος πρός τό ΕΙΝΑΙ. Αὐτή ἡ σχέση ἀσφαλῶς καί προσδιορίζεται ἀπό τήν χαρακτηριστική στάση τοῦ ἑλληνικοῦ κόσμου πρός τό ΕΙΝΑΙ, τό Ὄν στό σύνολό του καί σάν τέτοιου, ὅσο καί πρός τό “μερικό” καί σωστότερα τό ἰδιαιτεροποιημένο εἶναι, τό εἶναι τῶν πραγμάτων.
19. Γιά τήν πληρότητα τῶν ἐννοιῶν μένει νά ὁρισθοῦν οἱ ὅροι τοῦ ὁρισμοῦ· ἕνας ἕκαστος: Τί εἶναι σῶμα, τί νοεῖται Σχέση, τί εἶναι τό Εἶναι (τί τό Ὄν) καί ἀκόμα τί σημαίνει τό εἶναι πού ἀκολουθεῖται ἀπό κατηγορούμενα, ὅπως στή φράση: Αὐτό εἶναι τέτοιο…
20. Αὐτά ὅμως εἶναι γιά συστηματικές στοχαστικές ἀναλύσεις καί δέν γίνονται σέ εἰσηγήσεις τῶν 15-20 λεπτῶν.
21. Εἶναι ὡστόσο εὐκαιρία νά δώσουμε μιά σειρά ἀπό χρήσιμους ὁρισμούς, δίχως ὅμως τίς ἐξηγητικές τους θεμελιώσεις.
22. Πνεῦμα (Λόγος) εἶναι ἡ Σχέση τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης (ὑπόστασης) μέ τό «ΕΙΝΑΙ». Καί αὐτό πού θά λέγαμε «Πνεῦμα τοῦ Ἑλληνισμοῦ» (Espritd’ Hellenisme) εἶναι ἡ άντίστοιχη Σχέση τῆς Ἑλληνικῆς Ἐθνικῆς Ὑπόστασης μέ τό ΕΙΝΑΙ. Ἐδῶ ἡ σημασία τῆς θέσπισης τῶν ριζικῶν ἀξιῶν ΑΚΜΗΣ τῆς ἑλληνικῆς Ὑπόστασης ἀρχίζει νά φαίνεται ἀπαραίτητη.
23. Σάν ΕΙΝΑΙ προσδιορίζεται τό ἀνεκδήλωτο, ἀδημιούργητο, ἀγέννητο, ἀδιαφόριστο ἀκόμα “μέρος” τοῦ Ὅλου Ὄντος. Ὄχι ὁ Κόσμος, τό Φαινόμενο, πού εἶναι σχετικότητα, ἀλλά αὐτό πού ὑπερβαίνει τό Σχετικό, δηλαδή τό Ὑπερβατικό ἤ ὅ,τι ὀνομάζω Ἀρχική καί Θεμελιώδη Δυνατότητα.
24. Ὅσο γιά τή σχέση τῆς ἀνθρώπινης Ὕπαρξης μέ τό Πνεῦμα-Λόγος, αὐτή εἶναι ἡ αὐταισθησία της, ἡ συνείδησή της. Ἑπομένως Πνεῦνα δέν εἶναι ἡ σχέση τῆς Προσωπικότητας μέ τό ΕΙΝΑΙ, ἀλλά ἡ σχέση τῆς ἀνθρώπινης Ὕπαρξης (Ὑπόστασης) μέ τό ΕΙΝΑΙ.

25.Ἡ προσωπικότητα ἐδῶ ταυτίζεται μέ τό σῶμα, τό ἐπίκτητο, καί πρόσφατο καί εἰδικά εἶναι ἡ σχέση τοῦ σώματος μέ τό νοῦ του.

26. Θά ἔμενε νά ὁρίσουμε περισσότερο τό Ὑπερβατικό, τό ΕΙΝΑΙ. Ὅμως τό ΕΙΝΑΙ «ὁρίζει» καί δέν ὁρίζεται. Ἡ διείσδυση σ᾽ Αὐτό γίνεται μέ τή βίωση, αἰσθαντικά, καί ὄχι μέ τή γνώση. Εἶναι αὐτό πού πιό πάνω (ἐδάφ. 23) εἴπαμε ὅτι «προσδιορίζεται καί ὄχι ὁρίζεται».

27.Μετά ἀπό μιά βίωση «Ὕπέρβασης» δηλαδή μιᾶς ἐμπειρικῆς πρόσβασης τῆς ἀνθρώπινης Ὕπαρξης στό ΕΙΝΑΙ, ὅπου καί αὐτοεξαντλεῖται3, εἶναι δυνατή μιά κάποια ἐξήγηση σέ «σκέτο» γνωσιολογικό ἐπίπεδο, ποτέ ὅμως δέν θά εἶναι ἀρκετή, ἀκριβής ἤ ἀληθινά μεταδοτή, παρά μόνο σάν πρόκληση-ἐρέθισμα γιά νά γεννηθεῖ, ἄν γεννηθεῖ καί ἄν εἶναι ἑτοιμόγεννη ἡ ὕπαρξη τοῦ ἄλλου, ἡ ἴδια ἀκριβῶς ἐμπειρία του ΕΙΝΑΙ μέσα στόν ἄλλο αὐτόνομα, ἀποκαλυπτικά. Δηλαδή δέν ἔχει ποτέ ἀξία σάν ἐξήγηση, ἀλλά σάν μαιευτική πρόταση.

28. Ἕνας βαθύτερος προσδιορισμός του ΕΙΝΑΙ καί ἀκόμα μιά ἀνατομία τῆς λειτουργικῆς δομῆς καί συμπεριφορᾶς του, δέν μᾶς εἶναι ἀδύνατος. Μόνο πού γι᾽ αὐτό θἄπρεπε νά παραθέσω ὅλη τήν Ὀντολογία μου, πού ἔχτισα προσεκτικά γιά τό σκοπό τοῦ ἀποσαφηνισμοῦ αὐτῶν τῶν μεγάλων προβλημάτων.
29. Συνήθιζα νά παρομοιάζω τούς λαούς, τά ἔθνη, σάν συλλογικές ὀντότητες-δίνες, «Ὀντοδίνες» (EntityVortexes), πού κινοῦνται σάν μεγάλα πλαγκτόν στήν διάσταση τῆς Ἱστορίας, ὅπως οἱ Γαλαξίες μέσα στό Σύμπαν. Παρατηρώντας ἕνα τέτοιο Ὄν-δίνη νά κινεῖται μέσα στό Χρόνο, σέ ἐνδιαφέρει τό χρῶμα του, ὁ χαρακτήρας του, ἡ κατεύθυνσή του, ἡ θέλησή του καί μάλιστα κυρίως αὐτή.
30. Ἡ θέληση εἶναι ὁ ἄνθρωπος, δηλαδή αὐτό πού θέλεις εἶσαι. Ἡ θέληση ἑνός Λαοῦ εἶναι ἡ ταυτότητά του. Ἰδιαίτερα ἐννοοῦμε τί κατ᾽ ἐξοχήν θέλει, «πού πορεύεται», ποιοί πόθοι τόν ὁδηγοῦν, τί τόν ἕλκει, τί φιλεῖ, τί ἐρωτεύεται, πρός ποιές ἀξίες πέτεται ἡ ψυχή του.
31. Γι᾽ αὐτό καί ὁ προσδιορισμός τῶν ριζικῶν ἀξιῶν της ΑΚΜΗΣ τῶν ἐθνικῶν Ὑπάρξεων εἶναι σημαντικός σταθμός ἐθνικῆς αὐτογνωσίας. Ἡ Ἐθνικῆ Ὑπόσταση τῆς ΑΚΜΗΣ τῶν Ἑλλήνων φέρει μέσα της τίς ὕψιστες ἀξίες τῆς ἑλληνικῆς ταυτότητας. Αὐτές πού εἶναι ἤ ὀφείλει νά εἶναι σταθερές στήν ὕπαρξη (τό θέλω) τοῦ Ἕλληνα καί ὄχι αὐτές τῆς προσωπικότητάς του πού μεταβάλλονται, ἀλλοτριώνονται ἤ διαμορφώνονται στο πέρασμα τῆς Ἱστορίας καί τῶν συνθηκῶν της.
32. Γιά ἄλλους λαούς τό ἀληθινό τους πρόσωπο ἀναζητεῖται καί γνέθεται μέσα στόν χρόνο. Γιά ἄλλους ἔχει ἤδη πλαστεῖ. Γιά μᾶς τούς Ἕλληνες τό θέμα ἔληξε πρό πολλοῦ. Ἡ ὑπόστασή μας ὁριοθετήθηκε καί ὁλοκληρώθηκε τό ἀργότερο μέχρι τόν πέμπτο καί τέταρτο αἰώνα π.Χ. Ἡ ἀναζήτηση τῆς νεοελληνικῆς ταυτότητας, πού ἦταν πρόσφατα τοῦ συρμοῦ, εἶναι μιά ὑπόθεση ἀνόητη, μάταιη και καταδικασμένη. Καί ἄν ἀκόμα ὁριζόταν μιά τέτοια ὑβριδική ταυτότητα καί προσπαθοῦσε νά λειτουργήσει, θἄταν καταδικασμένη σέ σύγχιση, σύγκρουση, χάος, βίαιες ἀποθήσεις, σχιζοφρένεια καί τό χειρότερο σέ πολιτιστική στειρότητα. Καί ἄν πάλι εἶχε κάποια πολιτιστικῆ δράση, αὐτή θά ἦταν γλίσχρα, δέν θά μποροῦσε ποτέ νά συγκριθεῖ μέ τό κλασικό μέγεθος. Κάτι δηλαδή πού θά ἦταν ἠττημένο ἀπό τή γέννησή του. Ὅποτε πάλι γίνονται δημιουργίες, ἄξιες, τοῦ ἑλληνικοῦ ἀναστήματος, προέρχονται ἀπό ἀνθρώπους πού συνδέθηκαν μέ τίς κλασικές ἑλληνικές ρίζες καί ἀπέκλεισαν σέ δεύτερη, τρίτη μοῖρα, ἤ κι᾽ ὁλότελα ὁτιδήποτε ἀλλοτριωτικό πού ἀκολούθησε μετά, κι᾽ ἔκαναν τήν παράδοσή τους μιά ἀπ᾽ εὐθείας συνέχεια ἀπό τότε. Αὐτά στήν ποίηση (Καβάφης, Σικελιανός, Σεφέρης, Ἐλύτης κι᾽ ὁ τραγικός Καρυωτάκης-δέν εἶναι οἱ μόνοι), στήν μουσική, (σχεδόν περισσότεροι ἔντεχνοι), στήν σκέψη (κάποιοι ἴσως σάν τόν Καρυωτάκη, τόν Καστοριάδη, τόν Ἀξελό, τόν Ξενάκη).

33.Πρέπει νά βροῦμε τό θάρρος να καθαρίσουμε τούς σταύλους τοῦ Αὐγεῖα, νά βεβαιωθοῦμε πώς τά δύο χιλιάδες χρόνια πού πέρασαν ὡς τώρα ἤ τουλάχιστον τά 1471 περίπου ἀπό τό κλείσιμο τῆς Ἀκαδημίας τῶν Ἀθηνῶν (529 μ.Χ.) ἀπό τόν Ἰουστινιανό, ἦταν ἀνάξια τῆς μεγάλης, δοκιμασμένης, ἀλλά καί ἔνδοξα καρπισμένης παράδοσης τῶν ἱερῶν προγόνων. Τέτοιες πνευματικές νοθεύσεις δέν εἶναι ἱκανές νά ἐμπνεύσουν σταθερή πρωτογενῆ δημιουργία. Τόσο χειρότερα πού ὅταν βρισκόταν κάποιος γνήσιος, αὐθεντικός, Ἕλληνας καί τολμοῦσε νά ἐκφραστεῖ, ἐδιώκετο σάν ἄπιστος καί εἰδωλολάτρης μέσα στήν ἴδια του τήν πατρίδα, ἤ πάντως καταπιεζὀταν καί δυσχεραινόταν ὁ βίος του, ἄνθρωποι σάν τόν Γ. Γεμιστό ἤ παλιότερα τόν Ἰουλιανό, πού βρῆκαν κάποτε ὁρισμένοι νεοέλληνες δημότες τῶν Ἀθηνῶν τό κουράγιο νά ζητήσουν τήν ἀπάλειψη τοῦ ὀνόματός του ἀπό ὁμώνυμες ὁδούς, πράγμα πού κάποιοι ἐχέφρονες εὐτυχῶς ἀπέρριψαν.

34. Καί τίθεται τό ἐρώτημα: Τί μένει καί τί φεύγει ἀπό τήν παράδοση; Σίγουρα δέν μένουν ὅλα, ἀλλά ὅσα ἀντέχουν στή δοκιμασία τῶν καιρῶν. Τάχα δέν ἄντεξε ἡ μεγάλη παράδοση τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς μυθολογίας, ἀλλά καί οἱ βασικές ἀξίες τῆς κλασικῆς ἐποχῆς; Ποιοί ἐπιτέλους τήν ἔκριναν καθισμένοι ἤδη στόν διάκοσμο τῶν βαρβαρικῶν τους προτιμήσεων;
35. Ὅταν ἄρχισε ἡ εἰσβολή ἤδη μέ τόν Ἀπ. Παύλο τόν Ταρσέα,ἡ πατρίδα μας δέν εἶχε οὔτε πνευματική οὔτε πολιτιστική ἡγεσία, ἀλλά ἦταν σκλάβα τοῦ Ρωμαίου. Οἱ πολιτιστικές ὀρδές τῶν βαρβάρων μπῆκαν στά σπίτια μας ἀπό τό παράθυρο. Ὄχι ἔντιμα καί ἐπίσημα ἀπό τίς πόρτες ἤ στίς πολιτικά ἀνεξάρτητες καί ἐλεύθερες ἀγορές τῶν ἰδεῶν. Ἔγινε χρἠση τῆς ἀδυναμἰας μας κι᾽ ἀργότερα κάθε εἴδους βἰας καί βανδαλισμοί, μέ τή βοήθεια τῆς μπότας τῶν ρωμαϊκῶν λεγεώνων μετά τόν Μ. Κωνσταντῖνο. Δέν λέω νά μήν ἔρθουν, ἁπλά δέν εἶναι αὐτός ὁ νόμιμος τρόπος τοῦ ἐπηρεασμοῦ ἀνἀμεσα σέ πολιτισμούς. Ἄρα ἀρνοῦμαι τήν ἐδῶ θέση τους ἐκ χρησικτησίας, ζητῶ τήν ἔξοδο καί ἐπαναεισαγωγή τῶν θεμάτων ἀπό τήν καλή πόρτα, σέ μιά Ἑλλάδα ἕτοιμη ὅπως πάντα, νά ἀκούσει, νά ἀμφιβάλει, νά ἀντιτάξει καί νά ἐξυψώσει τίς ἀληθινές ἀξίες, ἄν ὑπάρχουν. Ποτέ της ἡ Ἑλλάδα δέν ὑποβάθμισε ἀξίες. Καί τέλος νά ἐπιφέρει τή διαύγεια, διαχωρίζοντάς την μέσα ἀπό τήν βακχεία τοῦ βαρβαρικοῦ μύθου4.
36. Μιά Πυθία ὅλη κι᾽ ὅλη ἑνός μαντείου παρακμασμένου ἀποθάρρυνε ἕναν πιστό ἀλλ᾽ ἀδύναμο Ἰουλιανό, πού ἔστεργε μά δέν μποροῦσε γιατί οἱ χρησμοί τοῦ ἀποσβεσμένου ὕδατος πού κάποτε λαλοῦσε εἶχαν πιά ὑποκύψει τώρα.
37. Δέν ζητᾶμε τόν κατατρεγμό ὁποιουδήποτε πολιτισμοῦ ἤ ἰδεολογίας καί πίστης, ἀλλά ζητᾶμε μόνο νά συνυπάρξουμε αὐτούσιοι ἐμεῖς κι᾽ ἀνόθευτοι στό χῶρο μας. Ἔπειτα ἡ πολιτιστική ποικιλία μας, δέν εἶναι αὐτή πού πρόσφερε τά λιγότερα στόν στίβο τοῦ πολιτισμοῦ, γιά νά ἀξίζει τήν τύχη τοῦ μαρασμοῦ, τοῦ ἐλφυλισμοῦ τῆς δύναμής της καί τέλος τοῦ ἀφανισμοῦ της.
38. Μά κι᾽ ἆν ἀκόμα ἤμουν ἕνας Ζουλού, θἄμουνα δυνατός καί περήφανος γιά τήν παράδοσή μου, θά ἀφομοίωνα τούς πολιτισμούς μέ τόν καλύτερο τρόπο πού αὐτή ἡ παράδοση θά μποροῦσε νά ἀντέξει.

39.Τά παραπάνω ζητήματα ἐπεξεργάζονται συστηματικότερα καί «ad lioc» σέ ἄλλο μου δοκίμιο5 πού προέκυψε ἀπό διάλεξή μου στό Σούνιο, στό «ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ», τόν Ἰούλιο τοῦ 1980, καί πού δέν δημοσίευσα ἀκόμα. Ἀπό τό ἴδιο δοκίμιο θά παραθέσω σύντομη περίληψη μερικῶν ἀπό τίς ριζικές ἀξίες ΑΚΜΗΣ τῆς ἑλληνικῆς ὑπόστασης, γιά νά συμπληρωθεῖ ἡ σχετική εἰκόνα.

40. Μιλῶ διαρκῶς γιά ἀξίες τῆς ΑΚΜΗΣ, κι᾽ αὐτό γιατί αὐτές εἶναι οἱ δικές μας ρίζες, οἱ μόνες γνήσιες καί ὀφείλουμε, πρῶτα καί πάνω ἀπ᾽ ὅλα, νά γυρίσουμε καί νά ἀνατραφοῦμε ἀπ᾽ αὐτές.
41. Ὅ,τι ἀποτελεῖ γιά μᾶς ρίζες, ἦταν γιά τούς προγόνους μας, καρπός καί ἄνθος μιᾶς μακραίωνης σπορᾶς, πού οἱ δικές της ρίζες, ἀνιχνεύονται μέ δυσκολία στούς μυθικούς χρόνους τῆς φυλῆς καί ἴσως δέν βρίσκονται μέ τήν ἱστορική γνώση πού διαθέτουμε σήμερα ἤ φαίνονται θαμπές.
42. Μέσα στό ἄνθος τέτοιων δένδρων ἔρχεται ἡ αὐτοσυνείδηση μιᾶς φυλῆς. Ὁ καρπός ἦταν ὥριμος, τελειωμένος δέν ἀναζητεῖται ποιός ἦταν ὁ Ἕλληνας, ἀλλά ποιός ἤδη εἶναι. Ἡ πνευματική του θέληση εἶναι ἤδη ὁρισμένη καί αὐτοδύναμη. Δέν ἔχει ἀνάγκη ἀπό ἀναγωγές στό παρελθόν, δημιουργεῖ τό μεγάλο ἑλληνικό παρόν καί καταξιώνει κάθε προορισμό ριζῶν.
43. Αὐτό πού ἐμεῖς χρειαζόμαστε τώρα εἶναι νά θυμηθοῦμε ποιοί εἴμαστε, νά τό ἀναγνωρίσουμε καί νά παραδεχθοῦμε τήν πραγματικότητα, νά θυμηθοῦμε τή «δουλειά» μας καί νά ἀρχίσουμε νά τήν ἐφαρμόζουμε στή σύγχρονη ζωή καί τίς συνθῆκες της.
44. Ἀναγκαία, κάθε καρπός ἀποτελεῖ ὄχι μόνο τό προϊόν μιᾶς ρίζας, ἀλλά καί τή ρίζα γιά τόν μεθεπόμενο καρπό. Ὁ καρπός τοῦ παρελθόντος καί ρίζα γιά μᾶς τούς σύγχρονους εἶναι ὁρισμένος καί διάφωτος καί δέν ἀφήνει περιθώρια πολλῶν ἑρμηνειῶν. Εἴμαστε τόσο τό προϊόν τῆς κλασικῆς ἑλληνικῆς κάρπισης, ὅσο καί τῆς παρακμῆς της.
45. Ἐδῶ εἶναι πού κανείς ἀναρωτιέται: Πρέπει νά κρατήσουμε τήν παράδοση τῶν τελευταίων δύο χιλιάδων χρόνων στή ζωή μας ἤ νά τήν θέσουμε στά ἀρχεῖα, στήν ἱστορία, στά μουσεῖα, σάν τμῆμα τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας, πού δέν παύει νά μᾶς ἀνήκει καί πού ὅμως διόλου ἐξ αὐτοῦ δέν συνιστᾶ τήν ἑλληνικότητά μας; Εἶναι μέρος ἀκατανόητο τῆς προσωπικότητάς μας, πού χρησιμεύει μόνο στήν αὐτοσυνείδηση πού θά φέρει ἡ ἀπόρριψή του; Βεβαίως θά μείνει στή μνήμη μας σάν μάθημα, πρέπει ὅμως νά περνᾶ στήν βίωσή μας ἔτσι ἀξεκαθάριστα χωρίς συνειδητότητα τοῦ τί σημαίνει;
46. Εἶναι ἴσως τό μόνο πού ἐμποδίζει τή λανθάνουσα μά πλούσια γονιμότητα καί δημιουργικότητα τοῦ Λαοῦ μας; Εἶναι παράδοση κατά δική μας; Ἤ μήπως εἶναι ἀκριβῶς ἡ παράδοση τῆς ἤττας καί τῆς παρακμῆς τοῦ σθένους τῆς φυλῆς μας; Μιά παράδοση πού τό μόνο πού θυμίζει μέ ἀσφάλεια εἶναι τό σφάλμα μας. Μιά παράδοση τοῦ λάθους.
47. Πιαστήκαμε στὀν ὕπνο, δέν ἦταν δύσκολο τότε, ἀπόντων τῶν ἡγετῶν, μόνος ὁ λαός, δίχως νά τό καταλάβει βρέθηκε σήμερα κάτω ἀπό μι´απολιτιστική κατοχή, διάρκειας 2.000 ἐτῶν. Εἴμαστε ἔνοχοι μιᾶς παραδόσεως τῶν βωμῶν καί τῶν ἑστιῶν τῶν προγόνων μας. Δέν ἀδικῶ τόν λαό, τὄφερε ἔτσι ἡ μοῖρα καί ἡ εἰδηημοσύνη τῶν εἰσβολέων. Στό κάτω-κάτω μέ λίγες ἀργυρές δραχμές ἐξαγοράζονταν καί οἱ ψῆφοι τῶν θνητῶν στήν κραταιά Ἀθήνα.
48. Αὐτά ὅμως ἤσαν ἐσωτερικά. Τότε πάντως κατά τήν εἰσβολή εἴμασταν ἔνοχοι μέ πολλά ἐλαφρυντικά. Τώρα ὅμως εἴμαστε ἔνοχοι χωρίς ἐλαφρυντικά.
49. Τό κακό εἶναι πώς δέν διαλέγεις τί θά εἶσαι, ἀλλά θέλεις δέν θέλεις εἶσαι αὐτό πού εἶσαι, καί εἶσαι Ἕλληνας ὅπως ὁ παλιός, μόνο μπερδεμένος καί συγχισμένος. Κάποτε σέ μπέρδεψαν σκόπιμα οἱ «βάρβαροι», τώρα σ᾽ ἀφήνουν μπερδεμένο ἀπό ἄγνοια, ἀπό ἔλλειψη βαθειᾶς ἐγρήγορσης τοῦ ἔντιμου φυλετικοῦ σου συμφέροντος.
50. Γι᾽ αὐτό καί κάθε προσπάθεια γιά μεγάλη πρωτογενῆ δημιουργία, μέσα στήν ὑβριδική αὐτή σχέση πολιτισμῶν, τόσο ἀντίθετων πάντα στήν αὐθεντική σου φύση, θἄναι καταδικασμένη σέ μερική ἤ ὁλική ἀποτυχία μακροπρόθεσμα. Οἱ δυνατότητες γιά δημιουργία πρώτου διαμετρήματος (callibre) θἄναι σπάνιες. Ἐκεῖ ὅπου ὁ μισός λαός θἄπρεπε τώρα νά γεννᾶ καί ὁ μισός νά ἀποθαυμάζει.
51. Δέν ἐπιβάλλω τίποτα, οἱ Ἕλληνες ἄς κρίνουν ὅπως θέλουν, ἄν καί ὅταν συμφωνοῦν. Ἔχω γιατρειά καί λύσεις γιά κάθε λεπτομέρεια, γιά κάθε τακτική καί πρακτική, χωρίς ὑπερβολές, ἁπλᾶ, ρεαλιστικά· ὅλα μποροῦν νά βροῦν τόν ὑγιῆ ρυθμό τους. Ὅμως, ἐδῶἐπιφυλάσσομαι. Ὑπάρχει ἄλλη μελέτη, μόνο στό ζήτημα αὐτό.
52. Ἡ πρόθεσή μας δέν ξεπερνᾶ τά ὅρια τῆς ἐλεύθερης διατύπωσης γνώμης. Ἄνθρωποι καί πολιτικοί ἄς προσανατολίζονται.
53. Δέν θέλω παρά τό αὐθεντικό γέννημα τῶν ἀνθρώπων, ὄχι τό βεβιασμένο. Τό μόνο πού αὐτό χρειάζεται, εἶναι ὅρια-πλαίσια ὑγείας.
54. Ἔπειτα δέν ἔχουμε στ᾽ ἀλήθεια τήν πολυτέλεια τῆς ἐκλογῆς. Βρισκόμαστε κοντά στόν τερματισμό τοῦ ἱστορικοῦ ἀνταγωνισμοῦ τῶν πολιτισμῶν στήν πλάστιγγα τῶν λαῶν, κι᾽ ἔχουμε νά ἀνταγωνιστοῦμε ἀντιπάλους λαούς, πού γιά τρεῖς χιλιάδες χρόνια δέν ξέφυγα ἑκατοστό πέρα ἀπό ἕνα φυσιολογικό ὅριο προσαρμογῶν. Λαούς πού εἶναι ὥριμες δυνάμεις, πού ξέρουν τί θέλουν καί ἐνδεχομένως ὁρισμένοι τό ἀπεργάζονται συστηματικά.
55. Νομίζουμε ὅτι εἶναι καιρός νά ξεκινήσουμε τώρα τήν ἀναζήτηση νέων ταυτοτήτων; Χωρίς κἄν νά εἴμαστε βέβαιοι ἄν θ´αμπορέσουν νά ἀποδώσουν, χώρια τό πότε!
56. Μετά εἶναι πού φέρουμε στούς ὤμους μας ἕνα ὄνομα βαρύ, πού ἴσως τώρα ἀρχίζουμε νά σηκώνουμε ἐπάξια. Ἀλλιῶς θά ἔπρεπε νά τό ἀφήσουμε νά κοιμηθεῖ ἥσυχα, μέ ἀξιοπρέπεια καί νά διαλέξουμε ἄλλο.

57.Κάποτε ζητοῦσα πίσω τό ὄνομα τῶν Ἑλλήνων. Τώρα δέν ζητῶ, ἀπαιτῶ νά τό σηκώσουμε ὅπως τοῦ πρέπει μέ ἀκέραια τήν εὐθύνη του. Ἀρχίζοντας ἀπό τό μηδέν τῆς ὕπαρξής μας μετά ἀπό μιά καθαρτική ἀναγέννηση τοῦ αὐθεντικοῦ παραδοσιακοῦ προσώπου μας.

58. Τό κακό εἶναι πώς ἡ εἰσβολή δέν ἔφερε μόνο ἰδέες, ἀλλά καί πλῆθος μορφολογικά καί τελετουργικά στοιχεῖα, πού τραυματίζουν σέ κάθε γωνιά τήν ἀκέραιη καί ἀπαιτητική αἰσθητική μας. Αὐτό ἦταν τό πιό βαθύ πλῆγμα στήν κατάρρευση.
59. Δέν λέω, βάλλαμε κατά τά βυζαντινά χρόνια μεγάλο μέρος τῆς σκέψης καί τῆς τέχνης μας στήν ὑπηρεσία τῶν ξένων ἰδεῶν. Αὐτή τή φορά ὅμως δέν εἴμασταν οἱ Ἕλληνες πού ἀφομοίωναν καί σφράγιζαν ἑλληνικά τίς ξένες ἐπιρροές κάνοντάς τες αὐτό πού σήμαινε ἑλληνικός τρόπος ζωῆς. Δέν εἴμασταν πιά οἱ οἰκοδεσπότες πού καταξίωναν ὅ,τι ἔ῀εφτε στήν ἀντιληψή μας, ἀλλά εἴμασταν ἐξανδραποδισμένοι δοῦλοι, πού ὑπηρετοῦσαν μέ τήν τέχνη τούς ξένους κυρίους.
60. Κάποτε ρωτήθηκα γιά τό Βυζάντιο. Εἶπα πώς ἦταν ἕνα πλοῖο μέ Ἕλληνες ταξιδιῶτες, μέ ἑλληνικές ἀποσκευές, ἀλλά πού στή πρύμνα εἶχε σημαία ἰουδαϊκή καί ἡ πλώρη του ἔβλεπε στήν κατεύθυνση τῆς Ἰουδαίας.
61. Εἴθε νά ζοῦν καί νά προοδεύουν ὅλοι οἱ λαοί· μόνο καθένας ἀπό τήν πατρίδα του κι᾽ ἀπ᾽ τό δικό του αὐτόνομο πολιτισμό κι᾽ ἀπό τίς θέσεις αὐτές νά συνεργάζεται δημιουργικά.
62. Θεωρῶ κατάρα ὅποια ἰδεολογία ἤ θρησκεία βγαίνει ἔξω ἀπό τά ὅρια τοῦ τόπου της, ὄχι γιά νά γονιμοποιήσει νόμιμα τίς συνειδήσεις τῶν ἀνθρώπων, μά γιά νά τούς ἐπιβληθεῖ καί νά κυριαρχήσει σ᾽ αὐτούς φυλετικά. Ἡ ὅποια ἐπικράτηση κι᾽ ἄν συμβαίνει κάποτε, πρέπει νἄρχεται μέσα ἀπό νόμιμες πολιτιστικές διαδικασίες καί νά ἀπικρατεῖ ἀξιοκρατικά καί ὄχι μέ ὀργάνωση, ἐπιστράτευση στελεχῶν καί ἐξοντωτική προπαγάνδα. Ἀπ᾽ αὐτά ἐξαιροῦνται πολιτικές θεωρίες καί προγράμματα, πού ἡ προπαγάνδα τους δέν εἶναι παρά δημοκρατική διαφήμιση καί προβολή τῶν θέσεών τους. Ἐπιτέλους ἡ Δημοκρατία εἶναι μιά ἀγορά στόχων καί μεθοδολογίας.
63. Ὅσοι μποροῦν καί βλέπουν, ξέρουν πώς σέ τελευταία ἀνάλυση ὁ πολιτιστικός ἀνταγωνισμός εἶναι ἀγώνας ἐπιβίωσης καί διατήρησης τῆς συγκρότησης μιᾶς φυλῆς. Κάτι τέτοιο διόλου δέν εἶναι ἀπαραίτητο νά συμβαίνει σέ βάρος ἄλλων λαῶν.
64. Τώρα γιά τίς ἀξίες τῆς ΑΚΜΗΣ πολύ περιληπτικά (συνέχεια τῆς §39).
65. Ἡ λατρεία τῆς ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ ἤ ΑΡΜΟΝΙΑΣ ἀνάμεσα σέ κάθε εἴδους ἀντιθέσεις. Ὁ παράγων αὐτός, ἀπό τόν ὁποῖο ἐξαρτᾶται ἡ Δημιουργία καί τό βάθος της καί προϋποθέτει μιά ἐξαιρετικά ἰσχυρή διανοητική δύναμη καί νευρική συγκρότηση καί εἶναι ἐπίσης ὁ κυριότερος συντελεστής ὑγείας, φαίνεται νά εἶναι ἡ ἔννοια κλειδί τῆς ἑλληνικῆς φυλῆς. Ἀκόμα, γιά λόγους ὀντολογικούς καί γιά τήν ἀναγκαιότητα τῆς προαγωγῆς τῆς Συνειδητότητας, ἔκρινα πώς ἡ ἔννοια αὐτή καί οἱ ἄμεσα συνδεόμενες ἀποτελοῦν τήν ὕψιστη ἠθική ἀπαίτηση σέ κοσμική ἔκταση.
66. Ἡ λατρεία τῆς Ἀλήθειας (Ἀθηνᾶς), τῆς Σκέψης, τῆς Φιλοσοφίας καί τῆς Ἀσκητικῆς τῶν ἀρετῶν.
67. Ἡ λατρεία τῆς ὀμορφιᾶς (Ἀφροδίτης), τῆς Τέχνης, τῆς Ἁρμονικότητας, τῆς Αἰσθητικότητας καί πάλι τῶν ἀρετῶν καί τῆς Ἀσκητικῆς μέσω τῶν τεχνῶν, κυρίως τῆς τραγωδίας καί τῆς κωμωδίας. Κάθε τέχνη εἶναι καί ἀσκητική ἀρετῶν τῆς καλύτερης δυνατῆς μορφῆς.
68. Ἡ λατρεία τοῦ μέτρου καί ἡ ἀντιπάθεια τῆς ὑπερβολῆς. «Πᾶν μέτρον ἄριστον» καί «ΜΗΔΕΝ ΑΓΑΝ».
69. Ὁ Πλουραλισμός (ἡ πληθυντικότητα, ἡ πολυμορφία).

6.Ἡ Ἐλευθερία (σάν ἀνάγκη, δικαίωμα, ἀξιοπρέπεια). Ἐδῶ γίνεται χρήση τοῦ ὅρου μέ τήν τρέχουσα ἔννοια. Γιατί μέ συστηματική φιλοσοφική προσέγγιση, δέν σημαίνει πώς δεχόμαστε ὅτι ἡ ἐλευθερία ὑπάρχει ἔτσι ὅπως συνήθως τήν καταλαβαίνουμε. Ἐννοεῖται πάντως καί σάν μίσος τοῦ Ὁλοκληρωτισμοῦ. Ἐπίσης θά πρέπει νά θεωρήσουμε πώς τά ἑλληνικά ριζικά ἀξιολογικά στοιχεῖα δέν μᾶς δεσμεύουν ἀλλά μᾶς συνιστοῦν.

7. Ἡ λατρεία τῆς Διαύγειας (Ἀπόλλων).
8. Δημοκρατία, Κράτος τοῦ Δήμου, μηχανισμός ἀγορᾶς, σεβασμός στό ἄτομο, τήν ὑπόσταση, αἴσθηση τοῦ κοινωνικοῦ ἀγαθοῦ καί ὑπεροχή τοῦ συλλογικοῦ ἀγαθοῦ ἔναντι τοῦ ἀτομικοῦ. Διαλεκτικός ἀνταγωνισμός.
9. Ἀμφιβολία, Ἀγωνία, Ἀμφισβήτηση, Σύγκρουση, Κυοφορία, Δημιουργία δυναμική-μή στατική στάση προσέγγισης τῆς ἐξέλιξης. Ἐπίσης Δημοκρατική Παιδεία.
10. Ἐπαγωγή (Ἰσορροπία, ἀνάλυσις-σύνθεσης), ἐνδιαφέρον γιά τό εἶδος, εἰδικότατον.
11. Ἀναγωγή -Γένος γενικότατο- Τί τό Ὄν.
12. Ἡ μεγάλη κοσμοϊστορική Σκέψη τῆς σύλληψης τοῦ Θεοῦ ὡς Λόγου-Φύσης. Ἄρα ἡ λατρεία τοῦ Λόγου-Λογοκρατία.
13. Αὐτή εἶναι μία ὁριοθέτηση ἀξιῶν, γιά νά ἀναφέρουμε μόνο ὁρισμένα καταδεικτικά καί κύρια στοιχεῖα, πού δομοῦν τήν ράχη, τούς σπονδύλους τῆς ἑλληνικῆς Ὑπόστασης.
14. Σχετικά μέ τήν λατρεία τῆς Φιλοσοφίας, τῆς Ἀλήθειας, εἶναι ἐξόχως χαρακτηριστική ἡ ἀντιπαραβολή μέ θεοκρατικούς πολιτισμούς, δομημένους πάνω στό ἀρχέτυπο τοῦ Ὁλοκληρωτισμοῦ, τῆς Βουλησιαρχίας, στήν ὑπεραξία τοῦ «πρέπει» καί ὄχι τοῦ «διατί», δηλαδή μέ κόσμους ἀντιλογοκρατικούς.
15. Ἐδῶ ἡ Ἀλήθεια δέν προηγεῖται σάν ἀποκάλυψη, ἀλλά ἔπεται καί εἶναι ἐς ἀεί ζητητέα. Ἡ θρησκεία τοῦ Ἕλληνα εἶναι τό «κατατείνειν» πρός τήν Ἀλήθεια, τό προσαληθίειν, ἀλλά καί πρός τήν ὀμορφιά πού εἶναι στό τέλος ἕνα καί τό αὐτό.
16. Ὁ Λόγος (σχετίζεσθαι) δέν εἶναι μόνο λόγος ἐννοιῶν καί διανοημάτων, ἀλλά καί Λόγος αἰσθημάτων καί ἠθικῶν ἀντιθέσεων, Λόγος Τραγικός.
17. Ἡ Ἑλληνική Λογοκρατία λοιπόν δέν εἶναι ἐλλειπής ἤ ἁπλοϊκά νοησιαρχική, ὅπως κακῶς ἑρμηνεύεται, ἀλλά πλήρης καί ἰσόρροπη. Πρόκειται για ἕναν κόσμο ὁλότελα ἄλλον ἀπό τούς βουλησιαρχικούς. Δέν εἶναι διόλου τυχαία ἡ σειρά τῆς πολυμορφίας στόν Μύθο, τήν Παράδοση στούς θεούς (Θρησκεία) μέ τόν πλουραλισμό τῆς κοινωνικῆς δομῆς (Δημοκρατία, Κράτος τῶν πολλῶν, Ἰσχύς τῶν πολλῶν), τήν ἐλευθερία καί ἀργότερα μέ τήν πολυμορφία στίς τέχνες, τήν πληθυντικότητα στίς ἰδέες, στίς γνῶμες, τήν ἀγορά τῶν ἰδεῶν, τῆς σκέψης, τῆς Φιλοσοφίας, τοῦ Διαλόγου. Ἕνας λαός πού δέν διαλέγεται ἐλεύθερα, πού δέν ἔχει ἀντίθετες γνῶμες, εἶναι ἕνας λαός πού δέν σκέπτεται.
18. Εἴδαμε βέβαια τό ἀντιλογοκρατικό καί θεοκρατικό Βυζάντιο, τί δομές ἐξουσίας εἶχε, τί κοινωνία καί τί μέγεθος πολιτιστικό, ἄν λάβει μάλιστα κανείς ὑπόψη του ὅτι κατοικιόταν ἀπό Ἕλληνες, ἡ κάποια καλλιέργεια γραμμάτων του ἀπό πιστούς κυρίως Ἕλληνες μειοψηφοῦντες καί ἡ ρωμαϊκή τέχνη, δέν ἀποτελοῦν κάτι σημαντικό γιά Ἑλληνικό πολοτισμό.
19. Ἔτσι δέν μποροῦμε νά θεωροῦμε τυχαία τήν ἦττα τοῦ ἑλληνικοῦ τρόπου καί κόσμου, μέ τήν ἄνοδο τοῦ Βυζαντινοῦ, ὅπως τυχαία δέν εἶναι ἀσφαλῶς ἡ πτώση τοῦ Βυζαντίου καί ἡ Ἀναγέννηση στήν Εὐρώπη. Γι᾽ αὐτό καί δέν πιστεύω πώς ὑπερβάλλω ὅταν μιλῶ γιά παράδοση τῆς ἦττας καί τῆς παρακμῆς τῆς αὐθεντικῆς ἑλληνικότητας κατ´ατούς βυζαντινούς χρόνους καί μέχρι τήν δεκαετία τοῦ 1950-60, μέ μικρές ἴσως περιόδους ἐξαίρεσης.
20. Θά ἀναφερθῶ τώρα σύντομα σ᾽ αὐτό πού ὑπαινίχθηκα στήν πρώτη σελίδα (Ἐδ.5) γιά ἄλλες σημειολογίες καί ἰδιαίτερα σ᾽ ὅτι κάλεσα «Αἰσθαντική γλώσσα».
21. Τό λυπηρό εἶναι ὅτι δέν ἔχουμε μάθει νά καταλαβαίνουμε καλά, παρά μόνο τήν νοητική γλώσσα. Αὐτή ὅμως λίγα μπορεῖ νά μᾶς μεταφέρει σάν πληροφορική, γιατί ἡ συγκεκριμένη ἱστορία τῆς γνώσης μέσα σ᾽ αὐτήν εἶναι μόλις λίγων χιλιετιῶν.
22. Ἄν ὡστόσο ἡ δίψα τῆς ἀλήθειας εἶναι μεγάλη καί ἡ ζωή τόσο μικρή γιά νά την κορέσει, δέν μένει ἄλλη λύση ἀπό τό νά διδαχτοῦμε νά καταλαβαίνουμε τήν «Αἰσθαντική γλώσσα», πού ἔχει ἡλικία (παράδοση) πολλῶν δισεκατομμυρίων ἐτῶν καί ἔχει μέσα της καταγράψει τά πάντα, ἀπό τήν πρώτη στιγμή τῆς ὀντολογικῆς ἔκρηξης-ἐκδήλωσης (Δημιουργίας) ὡς τήν τώρα τελευταία, ὅλα ἀνεξαιρέτως τά γεγονότα, φυσικά, κοσμικά, ἀνθρώπινα, κοινωνικά.
23. Ὁ ὀργανισμός μας περιέχει ὅλη τήν ἱστορία τοῦ κόσμου πού προηγήθηκε, τῆς ὀργάνωσης τῆς ὕλης καί ἐπιφανειακότερα τήν ἱστορία τῆς ἀνθρωπότητας κι᾽ ἀκόμη στενότερα τῆς οἰκογένειας.
24. Οἱ ἀλήθειες πού θέλουμε εἶναι χτισμένες μέσα μας ἄν ξέρουμε νά ρωτᾶμε καί νά γνωρίζουμε ἐμᾶς τούς ἴδιους.
25. Θά δηλώσω την συντομογραφία αὐτῆς τῆς θέσης: Διαπιστώνω πώς εἶναι δυνατή ἡ ἐνδιάθετη μετάδοση πληροφοριῶν πολιτισμοῦ μέσα στήν κίνηση καί τήν συμπεριφορά, ἀπό διαύλους μή συνειδητούς, καί ἀπό τήν παιδική ἡλικία καί μετά εἶναι ἐφικτή ἡ ἐπαναέκπτυξή τους, ὅταν οἱ δυνατότητες μιᾶς συνείδησης παρουσιάζονται ἱκανές.
26. Δηλαδή, ὑφίσταται πλήρης δυνατότητα στό νά μεταφέρεται ἡ γνώση, ἡ δύναμη, ἡ ἀλήθεια, οἱ νόμοι, οἱ ἀξίες καί οἱ ἀρετές μέσα στήν αἰσθαντικότητα (τέχνη, διάθεση, συμπεριφορά, ἤθη, κίνηση, μορφασμοί, στάσεις σωματικές), νά διέρχονται μέσω αὐτῆς καί νά διαρκοῦν φυλαγμένες. Τέλος δέ νά ἀποκωδικοποιοῦνται ὅταν ἔρχεται ἡ εὐκαιρία καί νά ἐπαναμεταφέρονται ἀπό τό μή-συνειδητό στό συνειδητό καί στά έργα τοπυ πολιτισμοῦ. Αὐτά τόσο σέ ἀτομική κλίμακα ὅσο καί σέ συλλογική. Ἡ ἐπίτευξη μιᾶς ἰδανικῆς σύζευξης ἀνάμεσα στό Νοητό καί τό Αἰσθητικό-Αἰσθαντικό, δίνει ἕνα μέτρο αὐτῆς τῆς δυνατότητας.
27. Ἐρχόμαστε τώρα σέ προβλήματα Χρόνου-Χώρου, μιά καί ἡ παράδοση διαμορφώνεται καί ἐνεργεῖ πάνω στό σχῆμα: Παρελθόν-Παρόν-Μέλλον. Θά ἐπεκταθῶ μέ ἀφορισμούς γιά συντομία, πού προέρχονται κι᾽ αὐτοί ἀπό ἄλλη μεγάλη καί συστηματική ὀντολογική ἐργασία μου6.
28. Τό παρόν ὑπάρχει καί δέν ὑπάρχει, ἀνάλογο μέ τήν μικροχρονική διάσταση πού τό παρατηροῦμε. Μέ μέτρο τό λεπτό,τό παρόν εἶναι ἀρκετά παρόν. Μέ μέτρο τό δεύτερο ἤ τρίτο λεπτό, στή λέξη παρόν τό πα- εἶναι ἤδη παρελθόν καί τό -ρόν, παρόν τή στιγμή πού ἐκφωνεῖται καί μόνο. Ἕνα τέτοιο παρόν εἶναι πιά πολύ ρευστό καί σχεδόν μόνο ἰδανικό. Τό ἱστορικό παρόν ἀντίθετα εἶναι μιά εὑρεία ἔννοια πού μπορεῖ νά διαρκεῖ μισόν αἰώνα. Τό παρελθόν εἶναι τό πιό ὁρατό στήν παρατήρηση. Τό μέλλον προκύπτει ἀπό μιά σειρά διαδικασιῶν ἐπαναπροβολή τοῦ παρελθόντος, συναίσθηση ἔλλειψης, στάθμιση ἀνάγκης, πόθος, προέκταση στό μέλλον.
29. Ὁ πόθος ἔχει ὁδηγητική δύναμη, κι᾽ ὅταν περνᾶ ἀπό τή νόηση γίνεται βούληση. Στήν πορεία του καί σέ σχέση μέ γνωστούς καί κυρίως ἄγνωστους ἀντίξοους παράγοντες αὐτοδιαμορφώνεται καί σχηματίζει τό Μέλλον.
30. Ὁ Χρόνος καί ὁ Χῶρος δέν εἰσάγονται σάν ἀντικειμενικές πραγματικότητες, εἶναι ἐγγενεῖς ἰδιότητες τῆς Σκέψης, ἰδιότητες-προϋποθέσεις τῆς ἀντίληψης. Δέν προσπίπτουν ἄμεσα στίς αἰσθήσεις, ἀλλά μᾶλλον τίς συνιστοῦν. Ὁ Κάντ μιλοῦσε γιά τύους τῆς νόησης.
31. Ὁ χρόνος εἶναι σχέση ἔλλειψης πρός Ἀναγκαιότητα, εἶναι πόθος, ἔρως, εἶναι ἡ αὐτοσχέση τοῦ Εἶναι, εἶναι ἡ Συνείδηση, ἡ ἔλξη, εἶναι ροπή κεντρομόλος.

*Συμμετοχή στό Διεθνές Συνέδριο γιά τήν Παράδοση, πού ἔγινε στήν Ἄρτα στίς 21-22-23/9/1983, ὑπό τήν αἰγίδα του Υ.Π.Π.Ε., τοῦ «Ἱδρύματος Βυζαντινῶν Σπουδῶν» καί τοῦ Δήμου καί Δημάρχου τῆς φιλόξενης Ἄρτας.

Σημείωση Γράφοντος:

Τό τμῆμα γιά τόν Χρόνο κρίθηκε ὅτι ἦταν μεγάλο καί παρελήφθη, μιά καί δέν ἦταν ἐντελῶς ἀπαραίτητο. Ὑπάρχει ὅμως ὁλόκληρο σέ συστηματικά κείμενα, ὅπως καί στό βιβλίο «ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ», πού δέν ἔχει ἀκόμα δημοσιευθεῖ. Γράφτηκε το 1968, ἀλλά σκόπιμα ἀνεστάλη ἡ ἔκδοσή του. Ἀκόμα ὁ χρόνος συμμετοχῆς τοῦ καθενός στό Συνέδριο ἦταν περιορισμένος καί τόν εἶχα ἤδη ὑπερβεῖ.

1. Τέτοιες εἶναι οἱ παραδόσεις πού ἀφοροῦν σέ ἤθη κοινωνικῆς συμπεριφορᾶς σχετικά μέ ὁρισμένα θέματα που ἀλλάζουν μέ τίς ἐποχές ἤ διαμορφώνονται σέ συνάρτηση μέ διεθνικές ἐπιρροές.

2. <<Η έννοια τού πραγματικού>>.

3. Αυτή μόνο τη σημασία μπορούν να έχουν οι φράσεις που γράφει ο Κίρκεγκωρ το 1835 αναφερόμενος στο μέλλον: << Από μια γενική άποψη κάθε αληθινή εξέλιξη είναι επιστροφή προς τα πίσω, που μας οδηγεί στις πηγές μας>>.

4. Βαρβαρικό εδώ σημαίνει το ξενικό και όχι αναγκαία το βάρβαρο.

5. Το δοκίμιο έχει τον τίτλο: <<Η έννοια τής Ελληνικότητας>>, το ίδιο και η διάλεξη στις 30/7/80.

6. <<Είναι και τρόπος>>.